Depresyon Tedavisi

Depresyon dışarıdan bakıldığında çoğu zaman görünmez. Kişi işe gider, telefonlara cevap verir, hatta gülümser. Ama içeride her şey ağırlaşmıştır: sabah kalkmak bir dağı yerinden oynatmak gibidir, eskiden keyif veren şeyler artık hiçbir şey hissettirmez, gelecek gri bir sis gibi görünür. Çevredekiler "biraz kendini toparla" dediğinde suçluluk daha da artar. Oysa depresyon toparlanmakla geçen bir ruh hâli değil, beynin duygu ve enerji düzenini etkileyen, tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Üzüntüden farkı nedir?

Kayıplar, hayal kırıklıkları ve zor dönemler hepimizi üzer. Bu üzüntü genellikle olaya bağlıdır, dalgalanır ve zamanla hafifler. Depresyonda ise çökkünlük ya da ilgi kaybı en az iki hafta boyunca, günün büyük kısmında sürer ve kişinin işlevselliğini belirgin biçimde etkiler. Bazen ortada belirgin bir neden de yoktur. Depresyon, üzüntünün daha yoğun bir biçimi değil, farklı bir durumdur.

Belirtiler nelerdir?

• Neredeyse her gün süren çökkün, boş ya da umutsuz ruh hâli
• Eskiden zevk alınan etkinliklere karşı ilgi ve istek kaybı
• Uykusuzluk ya da tam tersine çok fazla uyuma
• İştah ve kiloda belirgin değişiklik
• Yorgunluk, enerji düşüklüğü, sıradan işlerin bile zor gelmesi
• Dikkat dağınıklığı, karar vermekte zorlanma
• Değersizlik, aşırı suçluluk düşünceleri
• Yavaşlama ya da tersine huzursuzluk, yerinde duramama
• Ölüm ya da yaşamına son verme düşünceleri

Bu belirtilerin hepsinin bir arada olması gerekmez. Bazı kişilerde depresyon daha çok öfke ve tahammülsüzlükle, bazılarında ise baş ve sırt ağrısı gibi bedensel şikâyetlerle kendini gösterir.

Yaşamına son verme düşünceleri varsa beklemeyin. En yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın.

Neden ortaya çıkar?

Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, beyindeki bazı kimyasal ileticilerin dengesizliği, kronik stres, kayıplar, ilişki sorunları, yalnızlık, uzun süren bedensel hastalıklar ve hormonal değişiklikler birlikte rol oynar. Doğum sonrası dönem, menopoz ve emeklilik gibi geçiş dönemleri de riskin arttığı zamanlardır. Bu etkenleri anlamak, suçluluk duygusunu hafifletir ve tedavinin hangi alanlara odaklanacağını gösterir.

Muayenede neler konuşulur?

İlk görüşmede belirtilerin ne zaman başladığı, şiddeti, günlük hayatı ne ölçüde etkilediği, daha önce benzer dönemler yaşanıp yaşanmadığı ve ailede benzer öyküler ele alınır. Geçmişte coşkulu, uykusuz ve aşırı enerjik dönemlerin olup olmadığı özellikle sorulur; çünkü bu, bipolar bozukluğun depresif dönemini tek başına depresyondan ayırmak için önemlidir. Tiroit işlevleri, B12 ve D vitamini düzeyleri, kansızlık gibi tabloyu etkileyebilecek durumlar için gerekirse tetkik istenir. Görüşmenin sonunda kişiyle birlikte bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi seçenekleri

Antidepresan ilaçlar: Orta ve şiddetli depresyonda etkili, iyi bilinen ilaçlardır ve bağımlılık yapmazlar. Etkileri genellikle iki ila dört hafta içinde başlar, tam yanıt için birkaç hafta daha gerekebilir. İlk haftalarda görülebilecek hafif yan etkiler çoğunlukla geçicidir. İyileşme sağlandıktan sonra da ilaca bir süre devam etmek, hastalığın geri dönme riskini önemli ölçüde azaltır.

Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi, depresyonda etkinliği kanıtlanmış yöntemlerdir. Olumsuz düşünce kalıplarını fark etmek, ertelenen etkinliklere yeniden başlamak ve ilişkilerdeki zorlukları ele almak terapinin odak noktalarıdır. Hafif depresyonda terapi tek başına yeterli olabilir; orta ve şiddetli tablolarda ilaçla birlikte daha iyi sonuç verir.

Yaşam düzeni: Düzenli uyku, gün ışığında yürüyüş, beslenme ve sosyal temas tedavinin destekleyicisidir. Bunlar tek başına tedavi değildir, ama iyileşmeyi hızlandırır ve kalıcılaştırır.

İyileşme nasıl ilerler?

Depresyondan çıkış çoğu zaman düz bir çizgi değildir. Önce uyku ve enerji toparlanır, ruh hâli bunu biraz geriden izler. İyi günlerin arasına daha zor günler karışabilir; bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Kontrol görüşmelerinde belirtilerin seyri birlikte değerlendirilir, gerekirse doz ya da yöntem değiştirilir. Amaç yalnızca belirtilerin azalması değil, kişinin kendini yeniden kendisi gibi hissetmesidir. Bu noktaya ulaşıldığında, ileride erken uyarı işaretlerini fark edip hızla harekete geçebilmek için kişiye özel bir koruma planı da birlikte hazırlanır.

Yakınlar ne yapabilir?

Depresyondaki birine destek olmak sabır ister. Öğüt vermek yerine dinlemek, kişinin hissettiklerini küçümsememek ve yargılamadan yanında olmak en değerli katkıdır. Birlikte kısa bir yürüyüşe çıkmak, bir yemeği paylaşmak ya da muayeneye eşlik etmek gibi küçük ve somut adımlar, "ne yapabilirim?" sorusunun en gerçekçi cevaplarıdır. Kişinin ölümden ya da yaşamın anlamsızlığından söz etmesi asla geçiştirilmemelidir; bu konuyu açıkça sormak riski artırmaz, aksine yardım almanın kapısını açar. Destek olan kişinin de kendi sınırlarını ve dinlenme ihtiyacını gözetmesi, uzun bir sürecin sağlıklı yürümesi için önemlidir.

Sık sorulanlar